123-144; Ingram, 2022, Chapters 2-7, Pp

پس از سقوط شاه، سران کشورهای عربی از انقلاب ایران احساس نگرانی می کردند، اما به دنبال نخست وزیری مهدی بازرگان که از شخصیت های میانه رو ایران بود، – و تأکید نظام جدید این کشور بر برادری اسلامی، دخالت نکردن در امور داخلی همسایگان، احترام متقابل به یک پارچگی ارضی کشورهای منطقه، به رسمیت نشناختن حکومت اشغال گر اسرائیل و تمایل نداشتن به ایفای نقش ژاندارمی منطقه ی خلیج فارس، تا حدودی از هراس اعراب کاسته شد. به هر حال شاه، در اواخر دهه ۱۳۴۰ و اوایل دهه ۱۳۵۰ میل شدیدی به خرید تسلیحات نظامی پیدا کرد. درمقابل ، ایران نیز اقدام نظامی را با هدف تنبیه متجاوز در پیش گرفت (اردستانی ، ۱۳۷۹ ش ، ص ۷۳)؛ ازاین رو، این مقطع از تاریخ جنگ عراق با ایران ، در تاریخ جنگ ، دوره «تنبیه متجاوز» نام گرفته است که از تیر ۱۳۶۱ آغاز شد و تا اوایل ۱۳۶۷ ش ادامه یافت (همان ، دیباچه محسن رضایی ، ص ۱۶). پیش از آن ، عملیات کربلای ۲ (شهریور ۱۳۶۵) با هدف ترمیم خطوط پدافندی در منطقه حاج عمران اجرا شده بود (سپاه پاسداران انقلاب اسلامی . در این زمان ، با فرسایشی شدن جنگ ، عراق اقدام به دریافت تجهیزات پیشرفته جدید از هر دو بلوک شرق و غرب کرد و به این ترتیب ، با گسترش سازماندهی نظامی خود، استفاده از سلاحهای شیمیایی و حمله به شهرها و بندرها و نیز مراکز صدور نفت ایران در خلیج فارس را به شکل بی سابقه ای آغاز کرد (محسن رشید، ص ۵۶ ـ۵۷؛ برای آگاهی از حمایتهای سیاسی ، نظامی و اقتصادی کشورهای قدرتمند از عراق در طول جنگ با ایران رجوع کنید به خالوزاده ، ص ۴۶۱ـ۵۱۷).در نیمه دوم ۱۳۶۴ ش و نیز در ۱۳۶۵ ش ، دامنه عملیات نیروهای جمهوری اسلامی ایران افزایش چشمگیر یافت .

عملیات سرنوشت ساز. از نیمه دوم ۱۳۶۵ ش ، ایران برای عملیاتی سرنوشت ساز آماده شد. به ویژه ، قدرت اولیه تهاجمی عراق در برابر بسیج نیروهای انقلابی و مردمی به سمت جبهه ها تضعیف گردید (همان ، ص ۳۲ـ ۳۵).رهبران عراق در حمله به ایران دو عامل مهم را پیش بینی نکرده بودند: یکی ، حضور نیروهای مردمی که با شور انقلابی مبتنی بر فرهنگ مذهبی و کلام مؤثر و اطمینان بخش امام خمینی (مثلاً این تعبیر که «دزدی آمده ، سنگی انداخته و فرار کرده » رجوع کنید به امام خمینی ، ج ۷، ص ۵۳۴) وارد صحنه جنگ شدند؛ دوم ، تجدید سازمانِ سریع و به موقع ارتش ایران و همسویی آنها با نیروهای مردمی که ضربه نظامی پیش بینی نشده ای را به عراق وارد ساخت (حسین حسینی ، ص ۳۱). تا سال ۱۳۵۵ به خاطر قیمت بالای نفت، مشکلی در مناسبات نظامی دو کشور پیش نیامد، اما با رکود قیمت نفت در سال ۱۳۵۶، بار دیگر مبادله تهاتری با نفت در قبال خریدهای نظامی جایگزین شد.

خطوط تدارکاتی چنان طولانی شد که دیگر میسر نبود به اندازه کافی مواد سوختی به جبهه ها رسانده شود. به گزارش فارس، نصرالله در بخش دیگر این گفتوگو، به تحولات خاورمیانه به ویژه فلسطین و سوریه پرداخت. اینکه عده ای در داخل بیایند فشار ایجاد کنند که باید از تجربه اوکراین درس بگیریم و به همین جهت از مذاکرات هسته ای خارج شویم. نیروهای ایران ، منطقه ابوالخَصیب در جنوب شلمچه را برای اجرای عملیات انتخاب کردند تا از تجربه سه ساله عملیات آبی ـ خاکی سپاه پاسداران در جنوب استفاده شود و شبه جزیره فاو به طور کامل از اشغال عراق آزاد شود، همچنین راه دریایی عراق از خور عبداللّه مسدود و بصره از جنوب محاصره گردد (همان ، ص ۲۳۱؛ محسن رشید، ص ۶۸). ارتش عراق به طور فزاینده امکانات و تواناییهای خود را به کار گرفت تا از پیشروی نیروهای ایرانی جلوگیری کند. همان طور که قبلا اشاره کرده ایم، ایران دارای زرادخانه موشکی بزرگ و متنوعی است. موضوع اصلی این گفت و گوها این است که اگر نیروی دریایی ایالات متحده در خلیج فارس درصدد غرق کردن قایق های تندروی ایرانی بر آید، چه اتفاقی رخ خواهد داد و عاقبت آن چگونه خواهد بود؟ جمهوری آذربایجان نیز با فاصله بیشتری نسبت به گرجستان نیز ممکن است به ناتو ملحق شود و در نهایت ارمنستان هم اگر به این نتیجه برسد که روسیه در ضعف است و نیاز امنیتی پیدا کند، به سمت عضویت در ناتو سوق پیدا خواهد کرد.

اما اگر ترکیه هم وارد بازی شود چطور؟ متقابلا حوثیها هم نسبت به حملات بیشتر هشدار داده و در اوایل 24 ژانویه حمله دیگری را به ابوظبی ترتیب دادند. موفقیت در این عملیات ، فرماندهان ارتش و سپاه را ترغیب کرد تا عملیات دیگری اجرا کنند. اقدام نظامی دیگری نیز به فرماندهی سپاه پاسداران صورت گرفت ، با نام عملیات کربلای ۳ (زمستان ۱۳۶۵)، که به تصرف اسکله العُمیه در شمال خلیج فارس انجامید ( روزشمار جنگ ایران و عراق ، کتاب ۴۳، ص ۶۴۰ـ ۶۵۲؛ اردستانی ، ۱۳۷۹ ش ، ص ۲۲۲؛ ابوغزاله ، ص ۱۸۴ـ۱۸۵). در ۲۹ اسفند همان سال به منطقه والفجر ۴ (شاخ تاجر) و در ۱۳۶۵ ش به این مناطق حمله شد: دربَندیخان (۱۵ فروردین )، شَرهانی و پیچ انگیز (۱۸فروردین )، سومار و محور کهنه ریگ (۲۲ فروردین )، سیدکان (۴ اردیبهشت )، جزیره مجنون (۶ اردیبهشت )، فکّه (۱۰ اردیبهشت )، پیچ انگیز (۱۹ اردیبهشت ) و حاج عمران (۲۴ اردیبهشت ). هجوم عراق به شهر مهران و تصرف آن در ۲۷ اردیبهشت ۱۳۶۵، اوج استراتژی دفاع متحرک عراق محسوب می شود (انصاری ، ص ۳۵ـ۵۶). به این ترتیب ، ضمن چهار عملیات بزرگ ثامن الائمه ، طریق القدس ، فتح المبین و بیت المقدّس ، ۶۰۰ ، ۸ کیلومترمربع از اراضی اشغال شده ایران (مساحت کل اراضی اشغالی : ۶۰۰ ، ۱۳ کیلومترمربع ) آزاد و ۵۰۰ ، ۲ کیلومترمربع با عقب نشینی نیروهای عراقی تخلیه شد و ۵۰۰ ، ۲ کیلومترمربع دیگر، شامل ارتفاعات و مناطق مرزی و نیز شهرهای مهران و نفت شهر، همچنان در اشغال ارتش عراق باقی ماند (محسن رشید، ص ۱۰).

دیدگاهتان را بنویسید