نقد کتاب تاریخ ایران مدرن

مهمترین برداشت های تاریخی قابل اقتباس از این رساله را می توان در موارد زیر خلاصه نمود: یکم، در “شهرستانهای ایران”، نام پهلوی کلیه شهرهای ایران ضبط شده است. دوّم، در این رساله در کنار نام شهر از بنیانگذار و یا بنیانگذاران آن نیز یاد شده است که بنیان بعضی از این شهرها به جمشید و ضحاک و فریدون و افراسیاب و برخی دیگر به اردشیر و شاپور و دیگر شاهان ساسانی نسبت داده شده است.

۲- شهرستانهای ایران که رساله کوچک چند صفحه ای به زبان پهلویست و تنها اثری است به این زبان که موضوع آن منحصرا جغرافیای تاریخی شهرهاست. این کتاب برای چه کسانی مناسب است؟ این کتاب که توسط کاربران ارسال شده است، نسخهای بسیار نفیس و نایاب، چاپ سال ۱۳۴۷ خورشیدی میباشد. او بسیار موشکافانه در کتابش ابتدا نظرات مورخان گوناگون را درباره رویدادهای تاریخی آورده و پس از آن خودش به تحلیل، جمع بندی و نتیجهگیری پرداخته است که این ویژگی از نقاط قوت کتاب او به شمار میرود. در میان کتیبههای باقی مانده از هخامنشیان نیز، نشانههایی از تقویم باستانی ایران و تقسیم بندی آن به چشم میخورد.

در این کتاب از دوره مقدونی ها و اشکانیان مطالب بسیار کم و شاید تنها بعضی از نام ها باقی مانده بود. مراجع تاریخ نگارانه ایران باستان را می توان در سالنامه ها، کتیبه ها و متون تاریخی خلاصه نمود که برخی از آنها از بین رفته و اندکی هم باقی مانده است. با توجه به آنچه گفته آمد می توان نتیجه گرفت که بخش مهمّی از آگاهی های تاریخی در باره ایران باستان، از کتیبه ها استخراج می شود.

نتیجه کار، قابل مانور بودن بیشتر ارابه در اثر اصطکاک کمتر چرخ بود… این پادشاه سرداری قابل و بسیار شجاع بود اما در امور حکومتی موفق عمل نمی کرد. اما نکته قابل تامل در این میان این است که در عهد باستان محتویات کتیبه ها در شکل دیگری و پیش از آن که در قالب کتیبه به نمایش در بیاید در دفاتر، اسناد، سالنامه ها و رویدادنامه های رسمی دولتی ثبت و نگهداری می شده است. کتزیاس در “پرسیکا” از سالنامه های رسمی ایرانی بهره برده است.

از دوره صفوی (۱۷۳۲-۱۵۰۱ م) برای اولین بار در تاریخ ایران مذهب تشیع به عنوان مذهب رسمی ایران معرفی گردید. در کنار این موارد ساختار بدنی مردمان اصلی فلات ایران به آنها اجازه داشتن نیروهای مؤثر برای هر شرایط و منطقه جغرافیایی و آب و هوایی را میداده که به طور مثال میتوان گفت: نیروهای گرمانی که مردمان ساکن در کرمان کنونی بودهاند به دلیل سرعت عمل و تبحر در شمشیر زنی به عنوان نیروهای ضربتی و ویژه مورد استفاده سپاه ایران بودهاند که شاخصه آنها جابجایی سریع بوده است ؛ نیروهای کارد که مردمان کرد و مناطق غربی و شمالغربی ایران بودهاند به دلیل تحمل بسیار ، بدنهای مقاوم به دلیل زندگی در کوهستانهای صعب العبور زاگرس ، هیکل های درشت و قوی و پایداری آنها همیشه در نواحی کوهستانی به عنوان نیروهای ویژه کوهستانی مورد استفاده بودهاند و در جناح هایی که نیاز به مقاومت و پایداری تا سر حد مرگ بوده از این نیروهای استفاده میشده است ؛ تا جایی که اعراب زمان ورود به ایران و رویارویی با این مردمان توسط فرمانده ارشد خود خطاب قرار می گیرند: این مردمان از کاردها هستند آنها از مرگ ترسی ندارند و شکم خود را به نیزهای شما می زنند و تا توان و جانی دارند می جنگند.

از نظر برندگی برنده هستند اما نه به اندازه شمشیر های عربی ، کاتانا یا شمشیرهای دائو و و جی ان چینی ؛ اما با توجه به قدرت فراوان استفاده کننده آنها و سنگینی طبیعی شان سلاح هایی خطرناک و قوی بوده اند. در بقیه تاریخ ایران نیز معمولا از شمشیرهای متاثر از شمشیر عربی و مغولی استفاده میشده. ایرانیان مردمانی بلند قامت و با هیکل هایی درشت بوده اند و در هنرهای رزمی نیز مهارت های ستودنی داشته اند تا جایی که رزم در میان آنها جایگاهی ویژه داشته و ورزش باستانی و زورخانه ای ایران یادگاری از آن دوران کهن است ؛ هر چند هیچگاه دارای ورزش های رزمی مدون نبوده و بیشتر از همان روش تمرنی ، ممارست و تجربه برای تربیت مبارزان خود استفاده میکرده اند.

ایرانیان هر روز بیشتر از این حقیقت آگاه می شدند، که پیشرفت ایشان تنها با جهانگشایان عرب شدنی است و این خود بی شک مردم را به گرویدن به اسلام می کشید، به ویژه دهقانان از این راه سود جستند تا از راه سیاست به سالاری برسند. که البته به فراخور نوع ورزش ایرانیها دارای مچها و ساعدان بسیار قوی بودهاند چراکه ورزش باستانی و کشتی در پروردن این اندام های بدن بسیار مؤثر هستند.

لازم به ذکر نیز هست شاید مردمان شرق آسیا به طبع قامت ریز و هیکل لاغر خود مجبور بوده اند به طرف عمیق نمودن و گسترده کردن هنر رزمی خود و دادن غنای تکنیکی به هنرهای رزمی خود پیش بروند اما ایرانی ها و یا رومی ها بیشتر بر توان بدنی قوی خود تکیه می کرده اند و در در کنار آن با تکیه بر نیروهای سواره نظام و تاکتیک گروهی نقیصه هنرهای رزمی خود را رفع میکرده اند. این در حالی است که در همان دوران امپراطوری های بزرگی چون روم در مورد داشتن برخی از این نوع نیروهای با مضیقه مواجه بودهاند مثلاً رومیها هیچگاه نیروی مؤثر کوهستانی و جنگلی نداشت اند و همیشه در برابر مهاجمان شمالی خود دچار مشکل بودهاند و یا چینیها که که دارای نیروهای کویری قوی برای رزم در شمال چین نبودهاند و همیشه شاهد دادن تلفات بالایی بوده اند.

سپس از لشکر کشی شاپور علیه قیصر روم و پرداخت خراج از سوی آنان سخن رفته است. از ویژگیهای دوران «ایران معاصر» استقرار تدریجی روابط سرمایه داری، شکل گرفتن طبقه کارگری و تاثیر بی چون و چرای این طبقه در زندگی سیاسی کشور، پیکار نیروهای پیشرفته دموکراتیک علیه امپریالیستهای بیگانه است. کتابهایی که تاریخ این دوره را به صورت کلی و یا جزئی با تمرکز بر زوایای مختلف تاریخ این دوره بررسی کردهاند.

مطالب این سنگنوشته در حقیقت روایت تاریخ دین زرتشتی در دوره ساسانی به همراه شرح فعالیت های دینی دین مردان زرتشتی و مبارزه هایی است که با دین مسیحی و یهودی و آیین مانوی انجام گرفته است. این کتاب در سال ۱۳۹۰ به چاپ ششم رسیده و توسط نشر نی روانه بازار کتاب شده است. غزنویان (۱۱۸۶-۹۷۷ م) خود را در تاریخ ایران به عنوان غازیان یا جنگجویان مسلمان مطرح ساختند و سرزمینهایی همچون هندوستان را مورد تهاجم خویش قرار دادند. اما قالبا نوعی در هر عصر به عنوان نوع عمومی و نظامی مورد استفاده بوده است. کتاب در سال ۱۳۰۶ منتشر شد و مدتی بعد گزیدهای از آن به اسم «ایران قدیم» تدوین شد که به عنوان کتاب درسی در مدارس تدریس میشد.

پس از پیروزی اعراب در برابر ساسانیان، حکومت اسلامی اعراب در ایران شروع شد ، که امویان اولین حکومت آنها بودند. در دوره ساسانیان، نگارش های تاریخی از حیث کمّی و کیفی وضعیت بسیار مطلوب تری دارد. او یک سال بعد درگذشت و متوجه نشد که این کسوف در واقع نشانه بدفرجامی مادها بوده است؛ زیرا امپراتوری کوتاه مدت آنها دچار کسوف بزرگتری شد و به زودی توسط یکی از اقوام تابعه خود، گروهی که میراث زبانی و فرهنگی بسیار نزدیکی با آنها داشتند، یعنی پارسیان، منقرض گردید. آبراهامیان پس از گذراندن دوره ارشد خود به ایالات متحده آمریکا مهاجرت کرد و در سال 1348 و در سن 29 سالگی موفق به گذراندن دوره دکترای خود در دانشگاه کلمبیا شد.

کوروش همچنین سازمان سیاسی امپراتوری خود را براساس الگوی آشوریان به وجود آورد گرچه تغییرات اساسی مثبتی در آن ایجاد کرد. در تاریخ ایران پیش از آریایی ها ، تمدن کاسی ها (در کرمانشاه و لرستان) ، تمدن ساکنان تپه سیلک (در کاشان) ،تمدن های شهر سوخته (در سیستان)، تمدن جیرفت (در کرمان)، تمدن اورارتو (در آذربایجان)، تپه گیان (در نهاوند) ، تپورها در تبرستان (مازندران) و تمدن ایلام (در شمال خوزستان) در سرزمین ایران وجود داشت.

برای مطالعه تاریخ ایران باستان در حال حاضر کتابهای خوب زیادی وجود دارد که به دست مورخان و محققان ایرانی و خارجی نوشته شدهاند. مورخان اصطلاح باستان را برای دورهای از تاریخ ایران به کار میبرند که تقریبا از هزاره سوم پیش از میلاد آغاز میشود (یعنی زمانی که کاربرد خط در جنوب ایران و به دست ایلامیها آغاز شد) و با پیروزی اعراب بر ساسانیان و ورود اسلام به ایران پایان مییابد.

پس از افشاریان، زندیان (۱۷۹۶-۱۷۵۰ م) بر اریکه قدرت تکیه زدند و در دوره حکومت آنها شهر شیراز به پایتختی انتخاب گردید و به شهری باشکوه و بزرگ تبدیل شد. به طور یقین محبوبترین شاه تاریخ ایران کورش بزرگ است. پنج ستون کتیبه ی بیستون (به زبان و خط فارسی باستان) با ترجمه ی اکدی و عیلامی که به ذکر وقایع آغاز دوران فرمانروایی داریوش و شرح داستان بردیا و شورش های نواحی گوناگون می پردازد و از سرزمین هایی که فرمانبر داریوش هستند، سخن می گوید و از شش همکار صمیمی داریوش که در این مأموریت سرنوشت ساز همراه و همپای او بودند نام می برد، درحقیقت شرحی تاریخی، مستدل و مدون است.

این کتیبه نیز شرحی تاریخی در باره حوادثی است که پس از درگذشت بهرام دوّم پیش می آید و به شکست و مرگ بهرام سوم و به تخت نشستن نرسی می انجامد. این قلمرو که پهناورترین قلمرو در خاور نزدیک تا آن روزگار بود، در شرق بیشتر فلات ایران، در مرکز بابل، و بقیه بینالنهرین و در غرب سوریه، فلسطین و قسمتهایی از مصر را در بر میگرفت. تکنیک در هنر رزم ایران جایگاه داشته اما غنای آن به اندازه شرق آسیا نبوده و با ترکیب قدرت بدنی آنرا جبران میکرده اند.

دیدگاهتان را بنویسید