فلسفه رمضان/ آزادی از هوا و هوس بهترین بهره انسان از ماه بندگی

از این جهت وجود مبارک حضرت ثامن الحجج، ولی نعمت ما ایرانیها علیّ ابن موسی الرضا (علیه آلاف تحیه و الثناء) فرمودند: خدا روزه را واجب کرد تا اغنیا درد گرسنهها را بفهمند. در باب علت پيدايش حجاب نظريات گوناگون ابراز شده است و غالباً اين علت ها براي ظالمانه يا جاهلانه جلوه دادن حجاب ذكر شده است ما در مجموع آن ها را دكر مي كنيم. به هر حال آنچه مسلم است اين است كه قبل از اسلام حجاب در جهان وجود داشته است و اسلام مبتكر آن نيست، اما اينكه حدود حجاب اسلامي با حجابي كه در ملل باستاني بوده يكي است يا نه، و ديگر اينكه علت و فلسفه اي كه از نظر اسلام حجاب را لازم مي سازد همان علت و فلسفه است كه در جاهاي ديگر جهان منشا پديد آمدن حجاب شده است يا نه مطالبي است كه در قسمت هاي بعدي به تفصيل درباره ي آن سخن خواهيم گفت.

علت و فلسفه پيدا شدن حجاب چيست؟ در ايران باستان و در ميان قوم يهود و احتمالاً در هند حجاب وجود داشته و از آنچه در قانون اسلام آمده سخت تر بوده است، اما در جاهليت وجود نداشته و به وسيله ي اسلام در عرب پيدا شده است. شدت اهتمام اسلام به رعایت این دستورات وتوصیهها نشانهی آن است که اسلام هرگز به از دست دادن این اهداف رضایت نمیدهد و نمیپسندد که ازدواجی انجام پذیرد، ولی اهدافش تأمین نشود.

آن قسمت از مطالعات ما كه مربوط مىشود به عضو شناسى جهان هستى، «علم» است و آن قسمت از مطالعات كه مربوط مىشود به اندام شناسى جهان، «فلسفه» است. اطلاع ما از جنبه تاريخي كامل نيست. می گوید: فضایل فراوانی ذکر کردند، یکی از آنها این است که آزادی از بهترین نعمتهاست، آزادی که انسان از قید هوس و بردگی هوا و سلطنت شیطان بیرون بیاید، این یک نعمت خوبی است. آیت الله صدیقی می گوید: لذا ماه مبارک رمضان هم به اعتبار طول مدّت آن است که یک ماه خدای متعال واجب کرده است که ما گرسنگی را تمرین کنیم.

فرمود: «أَنْفَاسُکُمْ فِیهِ تَسْبِیحٌ وَ نَوْمُکُمْ فِیهِ عِبَادَه»؛ در جریان سید الشهداء هم فرمودند به اینکه «نَفَسُ الْمَهْمُومِ لِظُلْمِنَا تَسْبِیح»؛شیعه اگر در جریان کربلا یک آهی بکشد، این مثل «سبحان الله» است، ببینید که بین ماه مبارک رمضان و محرّم چه تناسبی هست؟ وی در این باره می گوید: یک وقت است که کسی سید الشهداء(سلام الله علیه) را به عنوان امام ـ معاذالله ـ نمیشناسد، به عنوان اینکه مظلوم بود یک آهی برایش میکشد، آن یک حساب است؛ اما یک وقت شیعه حضرت است، میداند امام مظلومانه شهید شد؛ ولی او را همتای ماه مبارک رمضان قرار دادند. آیت الله کاظم صدیقی در مورد فلسفه ماه مبارک رمضان می گوید: فلسفه ماه مبارک رمضان این است که خدای متعال خواسته در این یک ماه آن آینهای که در وجود ما قرار داده است و این تعلقّات مادّی آن آینه را غبار آلود کرده است، دل خدا نما نیست، امام زمان نما نیست، وحی نما نیست، حق نما نیست.

آیت الله جوادی آملی معتقد است میان ماه محرم و ماه رمضان یک تناسب عبادی وجود دارد. خدا خواسته است آدم با تحمل گرسنگی یک مقدار ضعف خود را بفهمد، یک مقدار فقر خود را بفهمد. امسال خودمان دیدیم که باران فراوان آمد، ما با اشتیاق وارد کشاروزی میشویم، اینجا فرمود: «قَدْ أَقْبَلَ إِلَیْکُمْ شَهْرُ اللَّه بِالْبَرَکَهِ وَ الرَّحْمَهِ» آدم با اشتیاق وارد ماه مبارک رمضان میشود. ماه رمضان ماه افتادگی است، ماه گردنکشی نیست، ماه تکّبر نیست، ماه بداخلاقی نیست، ماه بد عنقی نیست، ماه رحمت است، ماه مهربانی است، ماه عاطفه است، ماه بیچارگی در پیشگاه خدا و دستگیری از بیچارگان است.

بديهي است در شرايط موجود كه نسل جوان از جنبه مذهبي به قدر كافي راهنمايي نمي شود، اين تبليغات آثار شوم خود را مي بخشد. یکی از مهمترین نتایجی که در اثر ازدواج حاصل میشود بیرون رفتن فرد از مدار فردیت خود و شکسته شدن نسبی اما قابل توجه حصار نفسانیت انسان است، ازدواج توأم با توجه به یک فرد دیگر که تا به حال غریبه بوده و یا حکم نامحرم داشته است میباشد و این امری است مهم، چرا که تا به حال جوان ما به جز وجود خود و آمال و آرزوهای خود فکری دیگر نداشته است، اما به واسطه ازدواج، یک نفر دیگر نیز در مدار برنامهریزی و توجه او قرار میگیرد و حاضر است از وجود خود و داشتههای خود به دیگری نیز عطا کند و به واسطه محبت و دوستی که ایجاد میشود (( من )) وجودی فرد گسترش یافته و از مدار صرف خودبینی خارج میگردد و تلاش برای آسودگی، رفاه و آسایش یک نفر دیگر حکایت از بزرگ شدن روح فرد میکند چرا که وی، یک نفر دیگر را تحت لطف قرار میدهد و به واسطه وی یک نفر دیگر زندگی راحتتری را تجربه میکند.

اغلب ما در بهار عمر خویش روزهای طلایی را گذرانده ایم که در آن معنی قول افلاطون را که فلسفه لذتی گرامی است را درک کرده ایم. انتخاب و پسندیدن چهره یک زن توسط مردان چشم و گوش بسته، به مراتب آسانتر از مردی است که هر روز صدها زن بزک کرده را دیده است. از طرف دیگر، در قرآن و سنت بر حکمت باید و نبایدهای دینی و اخلاقی تأکید (ر.ک: معلمی: 1384) و در مواردی فلسفه و حکمت احکام الاهی بیان شده و همین نکته مؤید آن است که قرآن و سنت نیز بر معقول و مقبول کردن باید و نبایدهای دینی تأکید فراوانی دارند؛ زیرا با این روند، پذیرش آن آسانتر خواهد بود.

این ولایت و آن نزول قرآن چه تناسبی هست؟ مرحوم علامه و شهید مطهری به دلیل نظریه اعتباریات در باب مفاد باید و نباید در بحث ادارکات عقل عملی و نظری معتقدند که ادراکات عقل نظری اخباری و در باب هست و نیست است و ادراکات عقل عملی انشایی و در باب باید و نباید است؛ پس ادراکات عقل عملی از ادراکات عقل نظری قابل استنتاج منطقی نیستند؛ بلکه بر آنها مبتنی هستند؛ ولی بر اساس نظریه استاد مصباح و نظریه ضرورت بالقیاس و بالغیر، ادراکات عقل عملی و نظری ماهیت واحدی دارند و هر دو اخباری و گزارشگر از واقع هستند و ادارکات عقلی عملی قابل استنتاج از ادراکات عقل نظری هستند.

اولین دغدغه، دغدغهي زیستن است؛ دغدغهي اصل زیستن و وجود است، به قول مولانا لذت هستی. عليهذا در اصل مطلب از جنبه ي اسلامي نمي توان ترديد كرد. بهر حال نفوذ و شخصيت خليفه و تعصب مردم در پيروی از سيرت و روش كشور داری او سبب شد كه اين قانون در محاق نسيان و فراموشی قرار گيرد و اين سنت كه مكمل ازدواج دائم است و تعطيل آن ناراحتيها بوجود میآورد برای هميشه متروك بماند . بدون شك پديده ي «برهنگي» بيماري عصر ماست و دير يا زود اين پديده به عنوان يك «بيماري» شناخته خواهد شد. برهنگي بيماري عصر ماست.

در اینصورت می توان ادعا کرد که تمامی این مفاهیم کاربردی، تعینات مفهوم فلسفی ما هستند چرا که آن حد معقول اولیه که این تعینات، ظهور و تناسبات آن هستند، فلسفه پایه ماست. اساسا در فلسفه لذتی وجود دارد که از نیاز ما به خود فلسفه؛ یعنی نیاز به دانستن و فهم جریانات عالم هستی بر می خیزد و گواه این مطلب، معنای خود واژه فلسفه یعنی عشق به دانایی و خرد است.

اگر تنها چیزی که برای ما هست همین جان است، این هم اگر ـ خدای ناکرده ـ در رهن دیگری باشد، آن وقت چیزی در اختیار ما نمیماند، پس ماه مبارک رمضان ماه آزادی است؛ البته در هر فرصتی از فرصتهای سال انسان بتواند استغفار بکند، فکّ رهن میشود، اینجا فرمود: «إِنَّ أَنْفُسَکُمْ مَرْهُونَهٌ بِأَعْمَالِکُمْ فَفُکُّوهَا بِاسْتِغْفَارِکُمْ». در همان خطبه شعبانیه فرمود: «أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَکُمْ مَرْهُونَهٌ بِأَعْمَالِکُمْ فَفُکُّوهَا بِاسْتِغْفَارِکُمْ وَ ظُهُورُکُمْ ثَقِیلَهٌ مِنْ أَوْزَارِکُمْ فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِکُم»؛ فرمود شما در رهن هستید سعی کنید فکّ رهن کنید. مانند اينکه رنج بسياري بکشيد تا غذایی که هم بسيار اندک است و هم بدمزه است به شما بدهند.

دیدگاهتان را بنویسید