در مقابل خوشرویی، ترشرویی وجود دارد

از سوی دیگر هر بار آدمی عمل شایستهای انجام میدهد شیطان تأثیر آنرا در نفس او بسیار بزرگ و قابل توجه ترسیم میکند و چنان وانمود میکند که پس از انجام عمل وضعیت انسان بسیار مطلوب و قابل تقدیر شده است. با توجه به آیات و روایات و تاملی کوتاه در زندگی اطراف خود به خوبی ملاحظه میکنیم که بسیاری از صفات ناپسند و گناهان از همین اجتماع و ارتباط برمیخیزد و بسیاری از صفات نیکو و ثوابها و فضیلتها از همین بخش است. درباره مثالی که طرح شد می پرسیم در کدام نقطه بایستیم و بر اساس چه نظامی درباره کار خراط و باغبان ارزش داوری کنیم، بیرون از دل نهال یا در درون آن؟

از اینرو، اگر کسی بگوید که چیزی خطاست تنها گفته است که او یا جامعه او از آن خشنود نمی گردد.نظریه عاطفه گروی (ای. دی.راس، (W.D.Ross) ادعا دارندکه معرفتی که ما درباب صواب و خطا داریم حضوری، (immediate) و بدیهی، (self-evident) است. یک مساله بسیار مهم عدالت نهادهای اجتماعی، بویژه قانون(امانه به تنهایی)است.اثر جان راولز، (John Rowls) به نام «نظریه ای درباب عدالت»، (A Theory ، که ساختاراصلی جامعه را موضوع اصیل عدالت انگاشته و می کوشد تا از ضوابط، (principles) نهادها قوانینی را برای رفتار فردی اقتباس کند، بحثهای زیادی را برانگیخته است.

یک تمایز مهم که در مباحثات معاصر درون فلسفه اخلاق صورت گرفته است تمایز بین اخلاق هنجاری و فرااخلاق می باشد. چنین نظریه های غایت گروی پذیرش وسیعی یافته است وهمخوانی تنگاتنگی با آنچه که بسیاری از مردمان متدین – هر چند نامتامل – به نحوی تقلیدی، (uncritically) درباره حقیقت اخلاق می پندارند، دارد. اجرای اخلاق سازمانی در سازمان نیازمند مراحل خاصی است. استاندارد اخلاقی خوب، در مواجهه با چالشها، به سازمان کمک میکند. آیا دغدغه آب و نان و مسکن و سایر گرفتاری ها، به مسئله اخلاق در سازمان ها و جامعه آسیب نزده است؟

شما غایت اخلاق اسلامی را تقرب به خداوند معرفی کردید، بر این اساس مخالفان «حق ناحق بودن» میتوانند بگویند که حق ناحق بودن و پلورالیسمی که نتیجه لیبرالیسم است ممکن است فضای جامعه را به سمتی ببرد که مسلمانان از تقرب به خدا دور شوند و از این منظر با لیبرالسیم مخالفت کنند. بر همین مبنا خیر، آن چیزی است که خداوند فرمان انجام آن را صادر نموده است، و شر و بدی، آن چیزی است که خداوند از آن نهی فرموده است. آیا این افراد معتقدند که راه تقرّب به خداوند از لگدمال کردن حقوق و کرامت انسانهای دیگر می گذرد؟

یکی از این موارد توجهی است که دانشمندان، مهندسان، حقوق دانان، پزشکان، روزنامه نگاران و برخی دیگر به مشکلات اخلاقی، که در انجام کارشان نهفته است، نموده اند. از اینرو، مباحثات جاری نمونه ای از تاثیر متقابل بین نظریه و عمل – در این مورد، در فلسفه اخلاق – است که همواره برای هر دو بسیار ثمربخش بوده است.بخش اخلاق و عرفان اسلامیپی نوشت ها :1 – R. M. Hare , ethics , the Concise Encyclopedia of Western Philosophy & Philosophers2- این واژه در زبان انگلیسی دارای دو معادل است : ethics و philosophy moral3- ;norms چیزهایی که به عنوان ضابطه الزامی در رفتار جامعه یا گروهی پذیرفته شوند.است.

البته مشکلات مشابهی نیز بر دیگر مشاغل تاثیر گذارده است.اکنون زمینه های جدیدی در اخلاق، (ethics) ، همچون اخلاق زیستی ، اخلاق مهندسی، (engineering ethics) و اخلاق محیطی، -(environmental ethics) که به موضوعاتی که قبلا مورد تامل واقع نشده اند و مشکلاتی که مورد علاقه همگان است، می پردازد – به سرعت بسط می یابد. پیشتر گفته شد که اسلام دین رأفت و رحمت و اخلاق است، البته مکاتب مادی بشر هم از اخلاق سخن میگویند.

و جان دیوئی، (John Dewey) به دو شکل گوناگون ارائه گردیده، بر این عقیده است که واژهای اخلاقی موضوعات پیچیده واقعی هستند و گزاره های اخلاقی را می توان باتحقیقات علمی یا مبتنی بر واقعیات به اثبات رسانید. بخش اخلاق اجتماعی از مهمترین بخشهای اخلاق اسلامی است. حکم قربانی کردن گوسفند در معابر عمومی استفاده از رنگدانه حشرات در خوراکیها جایز است؟ تکبر یا استکبار یعنی انسان خود را برتر از دیگری بداند و عکس آن تذلل و خواریست یعنی تن به هرکاری داده و شخصیت خود را ضایع کند و هر دو اینها مذموم است حد وسط ان دو تواضع و فروتنی است.

در عین حال، علاقه زیادی به (بحث در باره) مشکلات اخلاقی، که در جریان خودفعالیت شغلی پدید می آید، بوجودآمده است.اینها مشکلاتی را در زمینه هایی مانند اینکه چگونه باید منابع کمیاب، از قبیل دستگاه دیالیز، (dialysis machines) یا پیوند اعضا راتوزیع نمود و اینکه پزشکان تا چه حد باید با بیماران خود، بخصوص باآنان که دارای بیماری ناعلاج اند، بی پرده و صادق باشند، شامل می شود.اما اینک با مقاصد خاص شغل پزشکی (که در نهایت، از قسم پزشکی10 اقتباس می شود) – یعنی حفظ جان، درمان بیماری وتسکین درد – دربعضی موارد متعارض محسوب می شوند.

به عنوان مثال، در روابط خانوادگی به اعتبار اینکه جامعه ایرانی دارای اصالت فرهنگی همراه با آموزههای دینی است تا حدودی روابط خانوادگی با وجود ضعفهایی، جزو روابط مطلوب محسوب میشوند. البته قابل ذکر است که meta اصالتایک واژه یونانی به معنای درمیان ، با، فرای(بعد از) و تغییر است.5- ;attitudes منظور برداشتهای شخصی و درونی از امور اخلاقی است.6- مثال دیگر آنکه بگوییم : «این کار برای تو خوب است» که در واقع به معنای «این کار را انجام بده» می باشد.7- ;Utilitarianism این واژه گاهی به همه گروی ترجمه می شود، ازآن جهت که در کنارخودگروی، (egoism) ودیگرگروی، (altruism) از اقسام نتیجه گروی است ویکی از اقسام آن به نام همه گروی سودنگر، (general utilitarianism) ترجمه شده است.8- Divine CommandTheory ، این نظریه بسیارقریب بنظراشاعره است.

چنین شخصی می داند که یک فرد ورزشکار باید ورزشکارانه هم فکر کند و به دیگران فخر نفروشد و یا ستم نکند. زمانی که شخصی اخلاقش خوب باشد، دیگران دلیلی ندارند که بخواهد با دیگران جدال کنند یا به دشمنی بپردازند. حسود کسی است که نمیتواند پیشرفت دیگران را تحمل کند از موقعیتی که نصیب دیگران میشود رنج میبرد و ناراحت میشود و تنها عکس العملش این است که بکوشد تا در کار آنها اخلال کند تا آنها همچون خود او محروم شوند و تا به این منظور پست خود نرسد از پای نمینشیند.

ببینید نظام حقوقی اسلام یک نظام تکلیف گراست، یعنی انسان مسئول است و پاسخگو. دین اسلام برای اخلاق، اهمیت فراوان قائل شده است. اخلاق در قرآن، ج 1، ص 19؛ ر.ك: مقالات آيت الله حسن زاده آملي، مقالة چهارم، تعليم و تربيت در اسلام. خداپرستان حتی فطرت انسانی و وجدان اخلاقی را اگر آلوده نگردد ثابت میدانند; و آن را پرتوی از فروغ ذات پروردگار میشمرند و به همین دلیل اخلاقیات متکی بر وجدان، یا به تعبیر دیگر، حسن و قبح عقلی (منظور عقل عملی است نه عقل نظری) را نیز ثابت میشمرند. ارسطو و توماس هیل گرین، ((Thomas Hill Green) است که عقیده دارد غایت نهایی، رشدکامل نفس یا کمال آن است.

حتی نسبیت گرایان و دیگر شکاکان اخلاقی برآنند تا با فرآیندی از استدلالات اخلاقی، که ممکن است در آن به یکی از معیارهای اخلاق هنجاری توسل یافت، جوابی را (برای این سؤال)بیابند. در زندگی انسان نیز چنین است. این شکلی از شهودگروی جزءنگر، (intuitionism) است که باسودگروی و کانت گروی و نیز نظریه دستور الهی در تقابل می باشد.اصل این نظر به ارسطو باز می گردد. ولی ذهن باوری این گونه نیست، هرچندبدرستی نمی توان آن را تحت شناخت گروی نیز طبقه بندی نمود. در بین رویکردهای اصلی در فرااخلاق، نظراتی وجود دارد که طبیعت گروی، (naturalism) ، شناخت گروی، (cognitivism) ، شهودگروی، ، (intuitionism) و ذهن باوری، (subjectivism) نام دارند.

احسان و صدقههای خویش را با منت گذاردن و آزار رساندن تباه نسازید؛ مانند کسی که برای خودنمایی بذل و بخشش میکند و به خدا و روز واپسین ایمان ندارد. کسانی را که اموالشان را از روی ریا و خودنمایی به مردم انفاق میکنند و به خدا و روز قیامت ایمان ندارند. اشتراکها غالباً در موضوعاتی است که به زندگیِ دنیایی انسان برمیگردد. این یک شکل از نظریه غایت گروی می باشد که لذت گرا نیست.بعضی از نظریات به سادگی تحت تقسیمات فوق مندرج نمی گردند; یکی از این موارد نظریه کلامی (یا دستور الهی)8 است که بر طبق آن، فقط اراده الهی صواب یا خطا بودن یک فعل را تعیین می کند.

سودگروی7 (جرمی بنتام، (Jermey Bentham) و جان استوارت میل، (John Stuart Mill) ، (نظریه ای که بزرگترین سعادت بیشترین افراد را آزمونی برای صواب و خطا می داند، یک نظریه لذت گراست، از آن جهت که سعادت را غلبه لذت بر الم تفسیر می کند وشکلی غیر لذت گرا از نتیجه گروی «سودگروی آرمانی» جی.ای.مور، (G.E. در این روند، تمایل جدیدی به ماهیت یک قانون عادلانه و اینکه آیا افراد الزامی اخلاقی در تبعیت از قانون دارند وآیا قانون خود مستقل از اخلاق قابل تعریف است یا خیر پیدا شده است.اینهامسائل مشترکی است در فلسفه اخلاق و درفلسفه حقوق، درست ماننداین مساله که آیااخلاق را می توان قانونی، (legislated) فرض نمودکه از نزاع دربرابری نژادی، (racial integration) و اعمال محدودیتهای قانونی درمورد روابط جنسی و سقط جنین، (abortion) متاثر است؟

دیدگاهتان را بنویسید