در قضیه جدایی بحرین ، چه کسی سر ایران کلاه گذاشت؟

علی اکبر هاشمی رفسنجانی،رئیس مجلس وقت ایران، اعلام نمود که تنها چهارصد سرباز ایرانی در اثر حملات شیمیایی عراق در اوایل مارس 1984 کشته شده اند. هر دو کشور متخاصم در یک وضعیت حساس گرفتار شده بودند و ایران برای یک حمله گسترده علیه عراق آماده می شد. در واقع، هرچند سعودی ها نتوانستند کشورهای دیگر را نیز برای پرداخت کمک های بیشتر به عراق قانع نمایند، اما توانستند انقلاب اسلامی ایران را تهدیدی علیه شورا معرفی کنند. اگر چنین شرایطی محقق شود، آمریکا به راحتی خواهد توانست با صدور قطعنامه در سازمان ملل نه تنها به حمله علیه ایران رسمیت و مشروعیت ببخشد، بلکه سایر کشورها را نیز با خود همراه کند. این در حالی است که اگر در روزهای آینده دسترسی روسیه به شبکه بینالمللی «سوئیفت» هم قطع شود، روسها از مدتها پیش آماده بودهاند که با مسیرهای جایگزین، این مشکل را برای مدتی پوشش بدهند. نپذیرفتن میانجیگری سوریه، الجزایر، امارات متحده عربی، سازمان کنفرانس اسلامی، سازمان ملل و جنبش عدم تعهد از سوی ایران، اتخاذ این موضع را تسهیل کرد؛ موضعی که با تصمیم شورا برای تعیین الجزایر جهت میانجیگری تقویت شد. در نهایت، در اواخر سال 1983، مواضع یکسانی درباره جنگ با تأکید بر آزادی کشتیرانی در خلیج فارس اتخاذ شد و از این تاریخ به بعد، تغییر مهمی در این موضع صورت نگرفت.

در نتیجه، کشورهای غربی ای که به نفت منطقه نیاز داشتند به فکر استقرار نیروهای خود در خلیج فارس افتادند. دیپلماسی ایرانی: برای داشتن سیاست خارجی نسبتا کارآمد به غیر از وجود وزارت امور خارجه و کارشناسان قابل اتکاء، کشور به ساختارهایی برای جمع آوری اطلاعات و ابزارهای پشتیبانی و فرماندهی متمرکز تصمیم گیر نیاز دارد. با وجود این، در سال 1982، هم تلاش های شورا را برای پذیرش بیشتر مسئولیت های امنیتی و هم آغاز همکاری جامع امنیتی وزیران دفاع را برای تکمیل ابتکارات دیپلماتیک شورا شاهد هستیم. بسیاری در منطقه از آزادی و حاکمیت سخن می گویند در حالی که وابسته سفارتخانه های بیگانه هستند. وزیرخارجه بحرین که از طرف شورای وزیران خارجه سخن می گفت، اظهار کرد که بیانیه مزبور به ضرر وحدت عربی است و به پایان دادن جنگ کمک نخواهد کرد. پس از اجلاس سران 1982، وزیران دفاع شورا، فرماندهان ستاد کل و وزیران کشور جلسه ای را برای هماهنگی در برنامه های اضطراری مهار جنگ و جلوگیری از گسترش آن به قلمروی کشورهای خود تشکیل دادند. پس از آنکه برنامه پیشنهادی توسط ستاد مشترک قابل اجرا تشخیص داده شد، توسط شخص هیتلر دستور اجرای آن صادر گردید.

پس از چهارمین اجلاس سران در 1983 در قطر، سران شورا قطع نامه 540 شورای امنیت سازمان ملل را که در 31 اکتبر 1983 صادر شده بود، تأیید کردند. وی هم چنین، از وحدت مواضع اعراب درباره تصمیم های اتحادیه عرب، اجلاس آتی سران جنبش عدم تعهد در دهلی نو و هماهنگی در مواضع مربوط به شورای همکاری خلیج فارس برای منزوی کردن ایران در بین کشورهای در حال توسعه حمایت کرد. دولت ایران نقص مهم این قطعنامه را کاربرد تعبیر «خلیج » به جای «نام اصیل و تاریخی خلیج فارس » اعلام کرد و در عین حال لزوم بررسی واقع بینانه جنگ و عدم اشاره به قطعنامه های قبلی و اشاره نکردن به آتش بس و خروج نیروها و اشاره به گزارش هیئت بازرسی و تلاش دبیرکل برای دستیابی به راه حلی عادلانه و شرافتمندانه و قابل قبول برای هر دو طرف را، که در قطعنامه آمده است ، مثبت ارزیابی نمود (منصوری لاریجانی ، ص ۱۴۰ـ ۱۴۱؛ ولایتی ، ۱۳۸۰ ش ، ص ۱۵۹). در سال 1983، اجلاس سران جنبش عدم تعهد در دهلی نو از دو طرف خواست تا با قبول آتش بس به مرزهای بین المللی عقب نشینی کنند.

رهبران جنبش عدم تعهد، با توجه به نیازهای درازمدت ایران و عراق، از سازمان ملل درخواست کردند تا مسئله استقرار نیروهای حافظ صلح را در مرزهای دو کشور برای تسهیل آتش بس و آغاز مذاکرات صلح بررسی کند. این شش کشور حمله ایران به عراق را خطرناک توصیف کردند و در راستای تلاش برای پایان دادن به جنگ از راه مسالمت آمیز، از عراق حمایت نمودند، به دلیل عبور از مرزهای بین المللی از ایران انتقاد کردند و به چگونگی تهدید بودن این تحولات به ایمنی و امنیت ملت عرب و نقض حاکمیت آن اشاره کردند. این تشدید درگیری ها، در کنار تصمیم عراق برای بمباران تأسیسات نفتی ایران در جزیره خارک، با تغییر روند جنگ بر نتیجه آن نیز تأثیر گذاشت. تهران از تلاش عراق برای تهدید صادرات نفت ایران چشم پوشی نکرد، بلکه صدچاه نفتی را در حوزه های نوروز و اردشیر در ساحل دریا بست و ضمن حفاظت از آنها، نیروهای خود را که بیش از پانصدهزار نفر بودند، برای آغاز حمله نهایی به جنوب اعزام کرد و دوره جنگ فرسایشی را کنار گذاشت؛ زیرا بیش از عراق توان تحمل تلفات و جایگزینی آنها را داشت. در اوایل سال 1984، جنگ شدت یافت و این نگرانی پدید آمد که تشدید درگیری ها در بهار، صادرات نفت منطقه را با تهدید روبه رو خواهد کرد.

دیدگاهتان را بنویسید