امام خمینی (س) – اهمیت و ضرورت تربیت

حضرت فرمود: آنچه را كه كودك در قوه و توان داشته و انجام داده است از او قبول كند، آنچه انجام آن براي كودك سنگين و طاقت فرسا است از او نخواهد، او را به گناه و طغيان وادار نكند و به او دروغ نگويد و در برابر او مرتكب اعمال جاهلانه (و احمقانه) نشود. چنانکه در گفتگوی با موسی (ع) همان گونه که گذشت، از همین مطلب و کارکرد تربیتی خود برای اثبات قدسیت، حقانیت و یا دستکم واداشتن موسی به تعظیم و تسلیم در برابر خود یاد کرد. هر چند در نگاه برخی از اهل لغت، رب و تربیت از یک ریشه و معنای اصلی رب، همان تربیت است.

با این بیان، در اندیشه انسان مداران دینی مدرن، هر نگرش دینی ای، جز آنچه انسان مداری ایجاب می کند، محکوم به بطلان و شکست است. اینکه نور است، الله ُ نورُ السَّمواتِ والأَرضِ از همۀ ظلمتها، که ماعدای الله است، آنها را خارج می کند، و به نور می رساند، و به الله می رساند. همین گونه، اطاعت و فرمانبری از پیامبران را لازم و بایدی میشمارد و آن را حقی از پیامبران بر مردم میشناسد و به پیامبران و رسولان الهی و حتی آنان که جانشین و منصوب از جانب رسولان الهی در بین مردم هستند، گفته شده است که به مردمان یادآوری کنند که آنان چون فرستاده رب العالمین و پروردگار انسانها و نیز مربیان اخلاقی و معنوی آنهایند، پس میباید که از فرمان و دستورات آنان پیروی شود.

رسول اكرم – صلي الله عليه و آله – فرمود: قسم به آنکه جانم در دست اوست، اگر مردي با همسر خود آميزش كند و در آنجا، كودك بيداري آن دو را در حال آميزش ببيند و سخنان آنان و همچنين صداي تنفسشان را بشنود، آن طفل هرگز رستگار نخواهد شد، چه دختر باشد و يا پسر، سرانجام به زنا آلوده ميشود. امام امیرالمؤمنین علیه السلام میفرمایند: «علموا صبیانکم ما ینفعهم الله به لا یغلب علیهم المرجئة برایها»؛ به کودکان تان چیزهایی بیاموزید که خداوند با آن چیزها سودشان میرساند تا مرجئه (منحرفان عقیدتی) با دیدگاهشان بر آنان چیره نشوند.

امیر مومنان حضرت علی (ع) میفرمایند: «فرزندان خود را به عادتها و آداب خود مجبور نکنید؛ زیرا آنها برای زمانی غیر از زمان شما خلق شدهاند.» (نهج البلاغه گفتار ۲۴۰) تربیت و پرورش کودکان یکی از اموری است که در سنت اسلامی بسیار مورد اهمیت واقع شده است. اگر کودک شما چنین خصوصیت رفتاری دارد، بسیار مهم است که او را به خاطر تصادم با سایر افراد یا اشیا سرزنش نکنید و به باد انتقاد نگیرید، چون شاید نداند بدنش چه مقدار فضا را اشغال میکند. دیگر اینکه هیچ چیز به اندازه سعی انسان در شکل بخشی به شخصیت و سازندگی او نقش و تأثیر ندارد، بنابراین بیشترین عنایت و توجه مربیان میباید معطوف به انگیزش اراده متربیان در جهت اهداف و ایدههای مورد نظر معطوف گردد تا کار تربیت مطلوب و مورد نظر سامان پذیرد که اگر جز این باشد، تلاشهای بیرونی و در مسیر خلاف میل و اراده درونی متربیان، به هر مقدار و میزانی که باشد، باز هم بیثمر و یا کمثمر خواهد بود.

آیا باید بی تفاوت بود؟ مثلاً اگر به واسطۀ تعلیم انبیا و تربیت علما و مربیان، مملکت انسانیت این انسان کذایی، که در اوّل ولادت با آن سه قوّه هماغوش بود و با ترقی و تکامل او آنها نیز ترقی و تکامل می کردند، در تحت تأثیر تربیت واقع شد، و کم کم تسلیم قوّۀ مربیۀ انبیا و اولیا، علیهم السلام، گردید، ممکن است چیزی بر او نگذرد جز آنکه قوّۀ کاملۀ انسانیه، که در او به طریق استعداد و قابلیت ودیعه گذاشته شده بود، فعلیت پیدا کند و ظهور نماید و تمام شئون و قوای مملکت برگردد به شأن انسانیت.

عدالت یکی از هدفهای بعثتها شمرده شده است که علامه شهید مطهری درکتاب وحی و نبوت فرمودهاند که عدالت هم ارزش ذاتی دارد و هم مقدمهای برای تحقق هدف تکامل معنوی انسان است. در این قسمت از رازهای تربیت فرزند در نمناک برخی از پیشنهاد های ارایه شده توسط متخصصان کودک برای کمک به رشد هوش کودکان آورده شده است. نکته حائز اهمیت در این آموزش این است که اگر چه برخی روانشناسان از جمله فروید و دیگران بر این باورند که دوران کودکی و مخصوصا تا حدود سه سالگی و یا پنج سالگی در ساخت شخصیت و روان فرد تاثیر گذار است ولی افرادی دیگری همچون کارل یونگ بر این باورند که تمام دوران عمر فرد در ساخت شخصیت و رشد شخصیت او میتواند تاثیرگذار باشد.

تحقیقات علمی ثابت کردهاند کودکانی که در سن 3 تا 4 سالگی مفهوم مسئولیتپذیری را تجربه کردهاند، در بزرگسالی از نظر جامعه افرادی موفقتر محسوب میشدهاند. این امر را به عهده خواهد گرفت و آنگاه مشخص نیست نتیجه کار چه خواهد شد. مربی) به کار میرود، به صورت استعاره تبدیل به اسم شده است که ستایش و تقدیس را نیز در خود نهفته دارد. از نظر ایشان دوران آمادگی برای تعلیم و تربیت کودک را باید قبل از تولد او آغاز کرد. هنگامی که دریافتید سایر روشها موثر نیستند تکنیک وقفه میتواند روش موثر و پرقدرتی برای عمل باشد. عمل کتک زدن یا هل دادن برای رسیدن به مقصود برای او روش بسیار مفیدی را تداعی میکند.

امام صادق – عليه السلام – فرمود: فرزند خود را هفت سال آزاد بگذار تا بازي كند. امام علي – عليه السلام – فرمود: شايسته نيست آدمي به جد يا به شوخي دروغ بگويد و شايسته نيست كسي بهفرزند خود وعدهاي بدهد و به آن وفا ننمايد. قالَ الامام علي – عَلَيْهِ السَّلامُ – : تَعَلَّمُوا الْعِلْمَ صِغاراً تَسُودُوا بِه كِباراً. قال الامام الصادق – عَلَيْهِ السَّلامُ – : اَكثِرُوا مِنْ قُبْلَةِ اَوْلادِكُمْ فَاِنَّ لَكُمْ بِكُلِّ قُبْلَةٍ دَرَجَةً. قَبَّلَ رَسُولُ اللهِ – صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِه – الحَسَنَ و الْحُسَيْنَ – عَلَيْهِما السَّلامُ – فَقالَ: الْاقْرَعُ بْنُ حابِسٍ اِنَّ لي عَشْرَةًمِنَ الْاَوْلادِ ما قَبَّلْتُ واحِداً مِنْهُمْ.

عَنِ النَّبيِّ – صَلَّي اللهُ عَلَيْهِ وَ آلِه – اِنَّهُ كانَ جالِساً فَاَقْبَلَ الْحَسَن وَ الْحُسَيْنُ – عَلَيْهِما السَّلامُ – فلما رآهما النبي -صلي الله عليه و آله – و استبطأ بلوغهما … پيغمبر اكرم – صلي الله عليه و آله – فرمود: كسي كه به كودكان مسلمين رحمت و محبت نكند و بزرگسالان را احترام ننمايد، از ما نيست. البته فطرت را نشیب و فراز است و بر اثر غفلت و غبار معصیت رو به پستی و انحراف مینهد؛ از این رو، هدایت و بیداری و باروری آن به مراقبت و تربیت نیاز دارد.

و خدا هر کس را بخواهد به راه راست هدایت میکند». اگر او مدام کشوهای کمد را باز میکند تا محتویات آنها را کشف کند یک کشوی کمد با محتویات متنوع و اقلام مورد توجه کودک در اختیار او بگذارید تا علاقه او را به آن جهت سوق دهید. پس اگر آشنایی با کودکان و دنیای زیبای آنها برای شما جذاب و دوست داشتنی باشد و صبوری جز خصوصیات اخلاقی شما باشد و همچنین بسیار خلاق و با حوصله باشید این رشته می تواند رشته مناسبی برای شما باشد و می توانید در این رشته موفق باشید. همچنین توجه داشت که در برخی مسائل اگر فرصت را از دست دهیم دیگر راه برگشتی وجود ندارد.

اقرع بن حابس كه ناظر مهر و عطوفت پيغمبر نسبت به فرزندان خود بود، عرض كرد: من ده فرزند دارم و هرگز آنها را نبوسيدهام. فرشتگان عرض کردند: منزهی تو! امام صادق – عليه السلام – فرمود: فرزندان خود را بسيار ببوسيد زيرا براي شما در هر بوسيدن درجهاي است. من سر از سجده برداشتم، ديدم حضرت حسن – عليه السلام – از جاي خود برخاسته و روي كتف پيغمبر نشسته است. زیرا در جوامع کهن به دلیل زود ازدواج کردن و زود فرزنددار شدن چنین دورانی زیاد مد نظر و مطرح نبوده است.

به جای ملامت سعی کنید مکان بازی او را تغییر دهید، یا از بازی کردن او در جایی که چندین کودک دیگر نیز حضور دارند و فضای کافی برای حرکت آزادانه، وجود ندارد، پیشگیری کنید. شما پس از اینکه تحصیلات خود را در این رشته به پایان رساندید می توانید به عنوان مربی پیش دبستانی یا مربی مهد کودک کار خود را شروع کنید. فراگیرید که چگونه با کودکان خود رفتار کنید و وظایف شما در قبال آنها چیست. برای دیویی پذیرش وجود خداوند سخت نیست، اما اینکه این خدا کیست و چیست و چگونه پیدا می شود مهم است.

امام صادق(ع) فرمودند: مگر میشود امتی که بعضی افرادش لایق گواهی دادن برای چند عدد خرما در دادگاههای دنیا نیستند، لیاقت گواهی دادن بر همهی مردم در قیامت را دارا باشند. به مرور میتوانید به او بیاموزد این رفتار، دیگران را ناراحت یا عصبانی میکند. در صورتی که اصلا این چنین نیست و باید این مهارت را به شیوه اصولی فراگرفت. البته پدر و مادرهای زیادی هستند که هیچ نظام فرهنگی و یا مذهبی را به فرزندان خود آموزش نمیدهند.

در این فرآیند جسم و روان، حیات دنیوی و اخروی، جامعه و فرد باید به یک میزان پرورش یابند و هیچ یک نباید به بهانه دیگری نادیده گرفته شود. اما احتمالاً بچه ها هیچ چیزی را بیشتر از این دوست ندارند. در این نوشتار، در گزینش آیات، عنایتمان در هر گفتار به بررسی نقش شکوفایی آفرینش هر بخش از وحی در طول تاریخ گذشته و هنری که در آینده برای شکوفایی دارد بوده است و نمیخواهیم آیهی تبلیغ را از همهی ابعاد بررسی نماییم. این نوجوانان بیان کردهاند والدین ساعتهای بسیار زیادی را پای لپتاپ، موبایل یا تبلت خود صرف میکنند و گاه در طول روز حتی یک مکالمهی کوتاه هم با فرزند خود ندارند.

اگر فرد در خانواده اصیل تربیت نشده باشد، به دست بهترین مربی و معلم و متخصص هم بسپارندش، تربیت مطلوب حاصل نخواهد شد.- تربیت بایستی هدفمند و با برنامه باشد و در پیمودن مسیر تربیت، توجه به اصول تربیت نیز امری اجتناب ناپذیر است كه آن اصول عبارت اند از:1- تدریجی بودن: هیچ فردی نمی تواند در مدت كوتاهی، دوران كودكی را سپری كند؛ به نوجوانی قدم بگذارد و به طور جهشی به مراحل بعدی برسد.

دیدگاهتان را بنویسید