آیا مقدمات جنگ ایران و آمریکا فراهم است؟

ایران تنها کشوری در منطقه است که با اتخاذ موضعی متعادل خواستار گفتگو و دیپلماسی جهت حل اختلافات شده و همزمان نیز بر خطرات مرتبط با گسترش ناتو به سمت شرق را تاکید کرده است. در حال حاضر، ایرانی ها اقدامات خود را به گشت زدن در نزدیکی کشتی های نیروی دریایی ایالات متحده با قایق های کوچک و مسلح به اسلحه های سبک محدود کرده اند، اما اگر این قایق های تندرو از سوی آمریکایی ها هدف گرفته شوند، این احتمال وجود دارد که ایران با نیرویی بسیار قدرتمندتر و با استفاده از قایق های سریع السیر مسلح به موشک های ضد کشتی پاسخ دهد. آنها با عبور از رودخانه بهمنشیر وارد کوی ذوالفقاری آبادان شدند، اما مقاومت مردمی آنها را مجبور به عقبنشینی کرد و متجاوزان در شمال رودخانه بهمنشیر استقرار یافتند (درودیان، 1380 ش ب، ص 30ـ31؛ ارتش جمهوری اسلامی ایران در هشت سال دفاع مقدس، ج 1، ص 131ـ132). مقاومت در خرمشهر 24 روز طول کشید و عراق مجبور شد بیش از دو لشکر خود را برای تصرف این شهر بهکار گیرد. در این صورت با فرض اینکه ایران روندهای حقوقی را رعایت نکرده باشد، باز هم تناسب میان حمله و دفاع بهوجود نیامده است و تجاوز عراق و توسل آن دولت به زور، همانا شکستن اراده عمومی سازمان ملل متحد و مغایر با حقوق بینالملل قلمداد میشود (فرشادگهر و آصفی، ص 130ـ131؛ نیزرجوع کنید به تحلیلی بر جنگ تحمیلی، ج 1، ص 108ـ 118). در برابر، جمهوری اسلامی ایران، با تأکید بر قطعیت تجاوز نظامی عراق به ایران، مقابله با این تجاوز را دفاع از خویش تلقی نمود و اعلام کرد تا زمانی که شورای امنیت تدابیر اجرایی برای دفع تجاوز اتخاذ نکند، ایران حق دفاع را برای خود محفوظ میدارد و از نظر حقوقی این دفاع میتواند حتی در داخل خاک کشور متجاوز نیز مصداق داشته باشد (منصوری لاریجانی، ص157؛ تحلیلی بر جنگ تحمیلی،ج1، ص115، 117ـ 118؛ ممتاز، ص 185ـ192). در 28 مهر1359، حبیب شطی دبیر کل سازمان کنفرانس اسلامی، به همراه محمد ضیاءالحق (رئیسجمهوری وقت پاکستان) و یاسر عرفات، رئیس سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف)، برای جلب رضایت جمهوری اسلامی ایران نسبت به عملکرد کمیته حسن نیت زیر نظر سازمان کنفرانس اسلامی، به ایران آمدند.

عراق در صحنه بینالمللی نیز برضد جمهوری اسلامی ایران تبلیغات گستردهای کرد ( تحلیلی بر جنگ تحمیلی رژیم عراق علیه جمهوری اسلامی ایران، ج 1، ص 68ـ74؛ درویشی، ص 126ـ147؛ پارسا دوست، 1369 ش، ص 259ـ 395). همزمان، دولت عراق در 26 شهریور 1359/ 17 سپتامبر 1980 با تسلیم یادداشتی رسمی به سفارت جمهوری اسلامی ایران در بغداد، اعلام کرد که اعلامیه الجزایر و عهدنامههای مربوط به مرز مشترک و حسن هم جواری و سه پروتکل و پیوستهای آن و دیگر موافقتنامهها و یادداشتهای انضمامی به این عهدنامه را یکجا و یک جانبه فسخ کرده است. در این میان، بهتدریج موفقیتهای نیروهای نظامی ایران در چند عملیات نظامی، که به آزادسازی خرمشهر انجامید، فصل جدیدی در تاریخ جنگ عراق با ایران به وجود آورد که در صحنه سیاسی نیز بسیار مؤثر بود (ولایتی، 1380 ش، ص 97ـ 98؛ نیز رجوع کنید به جنگ عراق با ایران، بخش نظامی). بهعلاوه، بیم آن میرفت که افزایش قدرت ایران، زمینههای نفوذ مبانی فکری آن را در میان مسلمانان جمهوریهای شوروی تقویت کند، که به زیان وحدت سیاسی اتحاد شوروی بود (پارسادوست، 1371ش، ص 491ـ 492؛ نیز رجوع کنید به مجدی حماد، ص 88 ـ 92). دولت امریکا نیز پس از شکست عراق، دامنه تحریمها را برضد ایران افزایش داد و مانع از دستیابی ایران به تجهیزات دفاعی شد.

تلاش ایران برای بیرون راندن دشمن و بازپسگیری مناطق اشغالی و غلبه بر عراق، بنبست جنگ و فرسایشی شدن آن، گسترش جنگ شهرها، استفاده گسترده عراق از سلاحهای شیمیایی و نهایتاً دخالت نیروهای بیگانه در منطقه خلیجفارس، رویارویی امریکا با ایران، گسترش جنگ نفتکشها و بینالمللی شدن ابعاد جنگ و نیز عملکرد شورای امنیت سازمان ملل در طول جنگ و پس از آن در معرفی عراق به عنوان آغازگر جنگ و پذیرش مجدد قرارداد الجزایر از سوی این کشور، از جمله مشخصههای بارز آن به شمار میآید. در این میان، شورای امنیت سازمان ملل، به درخواست اردن، در 21 تیر 1361 (یعنی حدود 22 ماه پس از صدور اولین قطعنامه) قطعنامه 514 را به تصویب رساند و در آن با اظهار نگرانی عمیق از ادامه برخورد دو کشور، خواستار آتشبس و عقبنشینی نیروها به مرزهای بینالمللی و تلاش در جهت دستیابی به راه حلی جامع و عادلانه و شرافتمندانه براساس اصول منشور ملل متحد شد. در خلال این جنگ هیأتهای متعدد صلح از سوی سازمان ملل، سازمان کنفرانس اسلامی، اتحادیه عرب و جنبش عدم تعهد برای میانجیگیری به تهران و بغداد سفر کردند که غالباً داوری آنها به دلیل آن که فاقد اصل بیطرفی و گاهی عاری از عدالت و صداقت بود، به نتیجهای نرسید.

دولتهای عرب حوزه خلیج فارس در آن سال، در حقیقت پاداش سیاست ده ساله خود را در دفاع یکجانبه از صدام دریافت کردند. به گزارش خبرگزاری مهر، عصر روز گذشته دو شناور ارتش آمریکا بعد از ورود به آب های ایران در خلیج فارس توقیف شده و تفنگداران حاضر در آنها بازداشت شدند. ایشان علاوه بر دیدار با چند تن از مقامات مسئول، به حضور امام خمینی(ره) نیز رسیدند. حال با این تجربه و ضرورت احیای برجام و تحقق توافق خوب، ایران نه میتواند به همکاریهای خود با روسیه پشت پا بزند (آنچنان کشورهای عربی نیز در این موقعیت چنین نکردند و نمیکنند) و نه میتواند از خیر برجام بگذرد. ریشه و زمینهها. در پی پیروزی انقلاب اسلامی ایران و سقوط حکومت پهلوی در بهمن 1357 و متعاقب آن وقوع تغییرات اساسی در موقعیت امریکا در منطقه، مناسبات ایران و عراق نیز ــ که در سالهای پایانی حکومت پهلوی، با میانجیگری الجزایر، در قالب سازوکار معروف به قرارداد الجزایر (1354 ش/1975) به صورت همزیستی مسالمتآمیز همراه با رقابت نیمهپنهان در عرصههای سیاسی و نظامی و تسلیحاتی درآمده بود ــ دستخوش دگرگونی و تیرگی شد (یکتا، 1381 ش، ص 34ـ35؛ نیز رجوع کنید به جونز، ص 262ـ263). از سوی دیگر، با روی کارآمدن صدام حسین، و کنارهگیری حسنالبکر از ریاست جمهوری عراق در 25 تیر 1358/ 16 ژوئیه 1979، فعالیتهای دولت بعث در خوزستان و کردستان افزایش یافت و گروهها و جریانات سیاسی وابسته به عراق سازماندهی شدند و تشکیلات خود را به داخل ایران منتقل کردند.

دیدگاهتان را بنویسید